Kleine bedrijven in Nederland lopen achter in de naleving van de arbozorgverplichtingen. Dit blijkt uit de Verdiepende analyse Monitor Arbo in Bedrijf 2022-2023 van de Nederlandse Arbeidsinspectie. Hoewel er vooruitgang is geboekt, hebben vooral bedrijven met minder dan 10 werknemers nog steeds relatief vaak geen goede risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). En dat is zorgelijk, want juist bij deze bedrijven is een goede RI&E cruciaal voor veilig en gezond werken.
Een RI&E is een wettelijk verplicht document waarin werkgevers risico’s op de werkvloer in kaart brengen, inclusief de maatregelen om die risico’s aan te pakken. Toch bleek uit het onderzoek dat in 2022-2023 nog altijd 44% van alle kleine bedrijven (1-9 werknemers) géén actuele RI&E had, terwijl dat bij grotere bedrijven vaak wel op orde is.
Verbeteringen zichtbaar, maar grote verschillen blijven
De naleving onder kleine bedrijven is de afgelopen jaren wel gestegen. Zo is het percentage bedrijven met 1-4 werknemers met een actuele RI&E toegenomen van 37% naar 56%. Bij bedrijven met 5-9 werknemers steeg dat van 55% naar 68%. Toch blijven deze cijfers achter vergeleken met bedrijven met 100 of meer werknemers, waar de naleving rond de 92% ligt.
De verbetering is deels te danken aan campagnes, inspectieprojecten en strengere handhaving. Een mooi voorbeeld is de aanpak in sectoren als de bouwmaterialenbranche en hoveniersbranche, waar na interventies het percentage bedrijven met een goede RI&E steeg naar 98%.
Risico’s zijn er wél bij kleine bedrijven
Hoewel de meest schadelijke risico’s iets minder vaak voorkomen bij kleine bedrijven dan bij grotere, zijn ze nog steeds in aanzienlijke mate aanwezig. De vijf meest schadelijke arbeidsrisico’s zijn gevaarlijke stoffen, dynamische overbelasting, werken op hoogte, aanrijdgevaar en machine-onveiligheid en deze komen ook bij kleine bedrijven veel voor. Zo heeft één op de drie kleine bedrijven te maken met gevaarlijke stoffen en bij 16 tot 18% van de bedrijven komen risico’s als werken op hoogte en aanrijdgevaar voor.
Ook psychosociale arbeidsbelasting (PSA), zoals werkdruk, ongewenst gedrag en discriminatie, is een reëel probleem. Bij bedrijven met 1-4 werknemers gaf 24% aan dat werkdruk een risico vormt, terwijl dit bij bedrijven met 100+ werknemers oploopt tot 56%.
Onvoldoende beheersing van risico’s
Het zorgelijke is dat kleine bedrijven de aanwezige risico’s vaak onvoldoende beheersen. Uit de analyse blijkt bijvoorbeeld dat van de bedrijven met 1-9 werknemers waar gevaarlijke stoffen aanwezig zijn, ongeveer de helft geen of te weinig maatregelen neemt om dit risico aan te pakken. Ter vergelijking: bij bedrijven met meer dan 100 werknemers ligt dit percentage op ongeveer 28%.
Ook PSA-risico’s worden minder vaak aangepakt in kleinere bedrijven. Zo neemt maar liefst 55% van de kleinste bedrijven onvoldoende maatregelen tegen intern ongewenst gedrag, terwijl dat bij grotere bedrijven 18% is. Ditzelfde patroon zien we terug bij werkdruk, discriminatie en extern ongewenst gedrag.
Kwaliteit van de RI&E maakt verschil
Wat duidelijk naar voren komt uit het rapport, is dat de aanwezigheid van een kwalitatief goede RI&E sterk samenhangt met beter arbozorgbeleid. Vooral bij kleine bedrijven is het verschil groot. Bedrijven met een goede RI&E blijken significant meer risico’s te beheersen dan bedrijven zonder RI&E, of met een slecht uitgevoerde RI&E.
Zelfs als de RI&E in kleine bedrijven niet van topkwaliteit is, zorgt de aanwezigheid ervan al voor betere beheersing van risico’s. Bij grotere bedrijven is dat effect alleen zichtbaar bij RI&E’s van voldoende kwaliteit.
Investeren in RI&E loont, vooral voor kleine bedrijven
De verdiepende analyse laat zien dat het loont om te investeren in een goede RI&E, zeker voor kleine bedrijven. Niet alleen helpt het bij het inzichtelijk maken van risico’s, het zorgt ook voor betere arbeidsomstandigheden, minder ongelukken en een gezondere werkomgeving.
De Nederlandse Arbeidsinspectie pleit dan ook voor blijvende aandacht voor kleine werkgevers, meer bewustwording en gerichte ondersteuning om naleving te verbeteren. Want veilig en gezond werk moet voor iedereen vanzelfsprekend zijn – ongeacht de grootte van het bedrijf.
