Om het voor overheden en bedrijven eenvoudiger te maken te bepalen of een stof onder de PFAS-definitie valt – en dus als ZZS wordt beschouwd – heeft het RIVM in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een digitale ZZS-PFAS tool ontwikkeld. Deze tool is gebaseerd op de definitie van PFAS zoals vastgesteld door de OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling). Volgens deze definitie bevat een PFAS ten minste één volledig gefluoreerde methyl- (CF3-) of methyleengroep (-CF2-), zonder gebonden waterstof, chloor, broom of jodium. Met deze tool kan gekeken worden of een stof een PFAS is en daarmee een Zeer Zorgwekkende Stof (ZZS).
PFAS en ZZS
PFAS (per- en polyfluoralkylstoffen) vormen een omvangrijke groep door de mens gemaakte chemische stoffen die vanwege hun unieke eigenschappen (bijv. water-, vet- en vuilafstotendheid) breed worden toegepast in onder andere industriële processen, consumentenproducten en blusschuim. PFAS zijn persistent: ze breken nauwelijks af in het milieu en kunnen zich ophopen in organismen, met potentiële risico’s voor milieu en volksgezondheid. Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) zijn stoffen die ernstige risico’s vormen, bijvoorbeeld door kankerverwekkendheid, hormoonverstorende eigenschappen of persistentie. Sinds 2024 zijn alle PFAS als groep op de Nederlandse ZZS-lijst geplaatst, mede naar aanleiding van internationale afspraken binnen het OSPAR-verdrag.
Werking van de tool
Gebruikers kunnen een stof invoeren via een CAS-nummer of een SMILES-code (een tekstuele representatie van de moleculaire structuur). De tool analyseert vervolgens of de chemische structuur voldoet aan de OESO-definitie van PFAS. Het resultaat wordt visueel weergegeven, waarbij eventuele PFAS-fragmenten worden gemarkeerd. Daarnaast zijn voorbeeldlijsten beschikbaar van stoffen die wel of niet onder de definitie vallen.
Juridische en beleidsmatige relevantie
De ZZS-PFAS tool ondersteunt bedrijven en toezichthouders bij het voldoen aan de minimalisatieplicht voor ZZS-emissies, zoals vastgelegd in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Omdat niet alle individuele PFAS expliciet op de ZZS-lijst staan, biedt de tool uitkomst bij twijfelgevallen.
Met de introductie van de ZZS-PFAS tool faciliteert het RIVM de praktische uitvoering van het PFAS- en ZZS-beleid. Dit draagt bij aan een effectievere bescherming van mens en milieu tegen deze persistentie en potentieel schadelijke stoffen.
Bron: RIVM
