Onlangs verscheen het adviesrapport Gezond en veilig werken door effectieve regels en preventie – Arbovisie 2040, deel 2 van de Sociaal-Economische Raad (SER). In een tijd van snelle technologische, maatschappelijke en klimatologische veranderingen ontstaan nieuwe arbeidsrisico’s die vragen om een hernieuwde focus op preventie, uitvoerbaarheid en effectiviteit van regelgeving.
Het advies doet aanbevelingen rond deze drie thema’s:
- Arbeidsrisico’s in het licht van toekomstige ontwikkelingen.
- Moderne, naleefbare en effectieve arboregels.
- Arbeidsgerelateerde zorg gericht op preventie.
In het rapport is er ruimschoots aandacht voor het werken en omgaan met gevaarlijke stoffen en de toepassing van de Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E). Deze vormen de kern van een gezond en veilig werkklimaat, maar blijken in de praktijk vaak tekort te schieten.
Gevaarlijke stoffen: onzichtbare dreiging
Jaarlijks overlijden in Nederland meer dan 3.000 mensen aan beroepsziekten die verband houden met blootstelling aan gevaarlijke stoffen. Toch blijkt dat veel bedrijven – vooral in het mkb – onvoldoende zicht hebben op welke stoffen zij gebruiken, wat de risico’s zijn en hoe werknemers worden blootgesteld. Minder dan de helft van de bedrijven houdt een actueel stoffenregister bij, en kennis over veilige omgang ontbreekt vaak.
Het rapport wijst op het belang van betere registratie, bewustwording en ondersteuning. Er is behoefte aan een centrale database voor blootstellingsgegevens, sectorale samenwerking en praktische tools. Ook moeten producenten en leveranciers hun verantwoordelijkheid nemen door duidelijke veiligheidsinformatie te verstrekken. Preventieve maatregelen moeten daarnaast niet alleen gericht zijn op de ‘gemiddelde man’, maar ook rekening houden met (zwangere) vrouwen, jongeren en ouderen, die kwetsbaarder kunnen zijn voor chemische blootstelling.
RI&E: fundament van preventie
De RI&E is wettelijk verplicht en vormt de basis voor het signaleren en aanpakken van arbeidsrisico’s. Toch blijkt uit onderzoek dat slechts 64% van de bedrijven een RI&E heeft opgesteld, en dat de kwaliteit vaak te wensen overlaat. Vooral kleine bedrijven ervaren knelpunten: de informatievoorziening is niet laagdrempelig, instrumenten zijn te complex en er is weinig ondersteuning beschikbaar voor bedrijven buiten brancheorganisaties.
In het rapport wordt geadviseerd het RI&E-instrument te herzien en beter af te stemmen op de praktijk. Branchegerichte tools, vereenvoudigde processen en maatwerk zijn essentieel om naleving te verbeteren. Een goede RI&E zal leiden tot betere arbeidsomstandigheden en de inzet van andere arbo-instrumenten verhogen. De RI&E zou niet moeten worden gezien als papieren verplichting, maar als strategisch middel om te investeren in gezonde, productieve medewerkers.
Aanbevelingen
Het rapport doet diverse aanbevelingen om de risico’s van gevaarlijke stoffen en de toepassing van de RI&E te verbeteren:
- Ontwikkel een centrale registratie van gevaarlijke stoffen.
- Stimuleer sectorale initiatieven en kennisdeling.
- Pas normen aan op diverse groepen werkenden.
- Versterk de rol van kerndeskundigen bij toetsing van RI&E’s.
- Maak de RI&E praktischer en toegankelijker voor het mkb.
- Onderzoek hoe de ARIE-regeling (voor hoogrisicobedrijven) beter uitvoerbaar kan worden gemaakt.
Het adviesrapport benadrukt dat investeren in preventie loont – voor werknemers, werkgevers én de samenleving als geheel.
Voor het hele rapport, zie https://www.ser.nl/nl/publicaties/gezond-veilig-werken
