Deel 3 van 4 — reeks over de monitor Arbo in Bedrijf 2024-2025 van de Nederlandse Arbeidsinspectie
Je hebt je stoffen in beeld. Goed. Maar daarmee weet je nog niet of je medewerkers er een probleem mee hebben. Een stof in de kast is niet hetzelfde als een stof in iemands longen. De vraag die telt is: in welke mate, hoe vaak en hoe lang worden mensen er daadwerkelijk aan blootgesteld?
Dat heet de beoordeling van de aard, mate en duur van de blootstelling. En het is precies de stap die in de praktijk het vaakst wordt overgeslagen. Volgens de monitor Arbo in Bedrijf 2024-2025 heeft 83% van de bedrijven die met gevaarlijke stoffen werken deze beoordeling niet uitgevoerd. Slechts 17% heeft het deels of volledig gedaan.
Waarom deze stap zo vaak blijft liggen
De beoordeling klinkt zwaar. Veel werkgevers denken dat het alleen kan met uitgebreide metingen, en stellen het daarom uit, soms voor onbepaalde tijd. Dat beeld klopt niet helemaal, en dat is jammer.
Meten is namelijk niet de enige geldige methode. De Arbeidsinspectie erkent ook de onderbouwde schatting met gevalideerde rekenmodellen als een volwaardige manier om de blootstelling te beoordelen. Voor een groot deel van de werksituaties geeft zo’n modelmatige beoordeling al een helder antwoord op de vraag of de blootstelling onder de grenswaarde blijft, zonder dat je overal hoeft te meten.
Wat wél geldt: de beoordeling moet in vrijwel alle gevallen worden getoetst door een kerndeskundige, zoals een arbeidshygiënist. Alleen als je bedrijf 25 werknemers of minder heeft én je een erkende branche-RI&E gebruikt waarin de blootstellingsbeoordeling is opgenomen, vervalt die toetsingsplicht. Het is net als bij de RI&E zelf: bedrijven met meer dan 25 werknemers moeten die altijd door een kerndeskundige laten toetsen. De deskundige is dus geen optionele luxe. De winst zit erin dat je met een goede eerste beoordeling het voorwerk zelf doet, zodat de toetsing gericht en efficiënt verloopt, in plaats van bij nul te beginnen.
Begin bij een eerste, modelmatige beoordeling
In de praktijk werk je van grof naar fijn. Een eerste beoordeling (Tier 1) met een gevalideerd model schat de blootstelling op basis van wat je al weet: welke stof, welke taak, hoeveel, hoe lang, met welke ventilatie. Voor veel taken laat die beoordeling al zien dat het ruim goed zit. Je hebt dan onderbouwd, vastgelegd en aantoonbaar gehandeld — zonder dat je overal hebt hoeven meten — en je legt die onderbouwing voor aan de kerndeskundige die de beoordeling toetst.
Pas wanneer een eerste beoordeling dichtbij of boven de grenswaarde uitkomt, is een verfijning nodig. Een verdiepende beoordeling (Tier 2) of een meting geeft dan het preciezere beeld dat je nodig hebt om te bepalen of er echt een probleem is en welke maatregel past. Zo zet je tijd en geld in waar het er werkelijk toe doet, in plaats van overal te meten of nergens te beginnen.
De volgorde is dus geen kwestie van “goed” of “minder goed”. Het is een logische opbouw: eerst onderbouwd schatten, dan gericht verdiepen waar het nodig is.
En dan: het PAGO
De beoordeling staat niet op zichzelf. Waar medewerkers blootgesteld kunnen worden aan gevaarlijke stoffen, hoort een periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek — een PAGO — zodat gezondheidsschade vroeg wordt opgemerkt. De inhoud daarvan volgt uit de risico’s zoals je die in de RI&E hebt vastgesteld.
Ook hier loopt het achter: slechts 22% van de bedrijven die met gevaarlijke stoffen werken biedt een daaraan gerelateerd PAGO aan. Het sluitstuk van je beoordeling ontbreekt dan, terwijl het juist de stap is die laat zien of je maatregelen in de praktijk werken.
Hoe Toxic helpt
De module Blootstelling van Toxic brengt je van het stoffenoverzicht naar een onderbouwde beoordeling van aard, mate en duur. Je voert per stof en per taak een eerste beoordeling uit met een gevalideerd model, zodat je voor het grootste deel van je situaties snel weet waar je staat — en waar een verdiepende beoordeling of meting nodig is.
Het resultaat is een beoordeling die je kunt onderbouwen en die meebeweegt als je processen veranderen. Geen momentopname in een rapport dat in een la verdwijnt, maar een levend beeld van de blootstelling in jouw bedrijf. Omdat de onderbouwing op één plek netjes is vastgelegd, kan de kerndeskundige de beoordeling bovendien gericht en efficiënt toetsen, en vormt diezelfde beoordeling de basis voor je maatregelen en je PAGO.
Ben je benieuwd naar Toxic Blootstelling? Vraag nu een gratis demo aan
Volgende in de reeks: persoonlijke beschermingsmiddelen zijn je laatste maatregel, niet je eerste. Over de arbeidshygiënische strategie die de helft van de bedrijven omdraait.
